Przez post się wyzbył abba Jan
swej chętki na anielski stan.
Gdy nie mógł tak jak anioł żyć,
spróbuje dobrym człekiem być.
Fulbert z Chartres

Przepisy na racjonalne żywienie, reklamy zdrowej żywności, głodówki oczyszczające i diety cud oraz kulinarne recepty na długowieczność wypełniają strony czasopism i programy telewizyjne. I zdawać by się mogło, że nie trzeba wcale dużo jeść, by życie toczyło się wokół jedzenia. O tym, jak post zredukować do diety, wiedzą nie tylko osoby cierpiące na anoreksję, a bulimia nie bez kozery jest chorobą XXI w. Zanim jednak megakonsumowanie stało się receptą na życie, a cudowne diety sposobem na dowartościowanie, chleb był darem niebios, a post miał w sobie coś z tęsknoty za Bogiem. Był on też istotnym narzędziem walki duchowej. Posty zna judaizm, islam i chrześcijaństwo. Pomagają w zdobywaniu duchowych mocy również hinduistom. Pościli założyciele i przywódcy religijni, misjonarze i prorocy. Posty bywają integralnym elementem inicjacyjnym we wszelakich systemach religijnych, powszechne są wśród Indian i Eskimosów, nieobce są szamanom i kapłanom wielu wyznań. Posty religijne mają to do siebie, że łączą w sobie zmagania ciała ze zmaganiami serca, przy czym jedno bez drugiego właściwie nie ma sensu, a może być i niebezpieczne. Stąd tak istotny problem intencji. U progu ramadanu wyznawcy islamu pytają siebie: „A zatem zamierzamy pościć pełni szczerej wiary i oddania wobec Allacha, czy też będzie to okazja do rzucenia kilku kilogramów? Zamierzamy pościć ponieważ taka jest wola Allacha, czy też dlatego, że robimy to od dzieciństwa? Czy nasze intencje służą zadowoleniu Allacha, czy też przyjaciół i rodziny”? Tradycja judeochrześcijańska zna różnego rodzaju posty. Elmer Towns, opierając się na Biblii, wyróżnił dziewięć rodzajów postu stosowanych w różnorakich sytuacjach. Pośród nich wymienia opisywany w Księdze Jonasza post w poszukiwaniu Boga (Jon 3,5) i post szukającego odpowiedzi na dręczące pytania (Ps 35,13). Posty zbliżały do Boga prorokinię Annę (Łk 2,37), a Estera pościła w obliczu zniewolenia przez wrogów (Est 4,16). Uczniowie Chrystusa praktykowali post przed rozpoczęciem misji (Dz 13, 2), a Chrystus zalecał go przy uwalnianiu zniewolonych przez demony (Mt 17,21). Sam Chrystus poddał się próbie postu i zapewne nie bez przyczyny twierdził, że szatana można zwyciężyć tylko postem i modlitwą. Post jawi się jako wyzwanie rzucone księciu tego świata, jest walką i jako taki może wzmocnić ducha, ale może też całkiem realnie mu zaszkodzić - nigdy bowiem nie możemy być pewni, czy walkę tę wygramy. Post, tak jak pustynia, odsłania to, co tak łatwo zakryć w innych okolicznościach. Jeśli praktykuje się go w duchu pychy, w sposób agresywny i ambicjonalny - szybko przyczyni się do klęski poszczącego, jeśli zaś towarzyszy mu pokora, równie szybko odsłoni przed nim nowe horyzonty wiary. „Prawdziwy post wystawi nas na próbę” - pisze prawosławny duchowny. Zrodzi słabość, zwątpienie i drażliwość, będzie walką, w której my - prawdopodobnie niejeden raz - „zostaniemy pokonani”. Post chrześcijański nie jest tak ściśle zdefiniowany jak na przykład ramadan. Sam czas jego trwania wahał się na przestrzeni wieków od kilku dni do kilku tygodni poprzedzających Wielkanoc. I chociaż obecnie Wielki Post ma ściśle określony czas trwania, to sposób podejścia do wyzwań tego czasu jest mocno zindywidualizowany. Inaczej rzecz się ma z ramadanem. Muzułmanie nic nie jedzą od świtu do zachodu słońca. Niedozwolone w tym czasie jest też picie alkoholu, palenie tytoniu i stosunki seksualne. Istnieje wiele wyjątków od tej reguły, niemniej jednak post jako wysiłek zmierzający do przemiany duchowej jest zawsze oparty na prawdziwej wierze, szczerości i oczekiwaniu nagrody od Allacha. Tylko taki post zmazuje dotychczasowe grzechy. Oczyszczenie z grzechów umożliwiają też muzułmanom nocne modlitwy (aijam). Z ramadanem związane są przeróżne wierzenia. W tym czasie siły demoniczne mają być spętane łańcuchami, bramy piekła zamknięte, a rajskie przestrzenie wyjątkowo łatwo dostępne. Podobno Allach każdej z nocy ramadanu uwalnia od kary jednego z ludzi. Allach ma też przychylnie odpowiedzieć na błagania osoby modlącej się w momencie itaru, czyli codziennego zakończenia postu, poza tym „pomnaża nagrodę za post ponad granice wyobraźni”. Trudno sobie zresztą wyobrazić dobrodziejstwa płynące z poszczenia, nie praktykując go osobiście. Liczne wskazówki dotyczące postu pozostawili po sobie święci i mistycy. Poświęcali mu uwagę założyciele zakonów, dniami postu naznaczone jest życie wielu mnichów. I chociaż - w dobie liczenia kalorii i samodoskonalenia - coraz rzadziej dostrzega się duchowe funkcje postu, to wciąż jeszcze wielu ludzi przekonuje się, że nie samym chlebem żyje człowiek, i wciąż jeszcze wielu dostrzega pomiędzy postem a dietą małe ziarenko pokory.