Reklama

Wiadomości

Obserwator

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

RAPORT
Co z demokracją

USA odnotowują najgorsze wskaźniki stanu demokracji od 50 lat, a rok 2025 był 11. z rzędu, w którym sytuacja w większości krajów na świecie się pogorszyła – wynika z raportu organizacji International IDEA. Według niego, w USA blisko połowa z 30 wskaźników demokracji spadła do najniższego poziomu od 1975 r., gdy rozpoczęto gromadzenie danych i ich analizę. Dotyczą one m.in. dostępu do wymiaru sprawiedliwości, niezależności i równości ekonomicznej, wolności słowa oraz prasy. Jednymi z kwestii, które najbardziej ucierpiały na świecie w ciągu ostatniego roku, są niezależność sądownictwa i wolność prasy, natomiast względnie dobra sytuacja jest w kategorii reprezentatywności, czyli przeprowadzania wyborów oraz nadzoru parlamentarnego. Wiarygodność raportu wydaje się jednak niewielka, skoro Polskę – gdzie prawo stosowane jest tak, jak je rozumie Donald Tusk – wymieniono wśród państw (obok Bangladeszu, Nepalu, Sri Lanki oraz Syrii), gdzie występują pozytywne zmiany w tym zakresie, w odróżnieniu od m.in. Rosji, Gruzji i Słowacji. /J.K.

CZYTANIE
Płacą za czytanie

Reklama

Władze Singapuru rozpoczęły 5-letnią kampanię mającą wzmocnić nawyk czytania: mieszkańcom, którzy zarejestrują się na rządowej stronie i będą rejestrować codzienne czytelnicze sesje, zostaną wypłacone drobne kwoty. Liczą na to, że zadziała strategia grywalizacji – wykorzystująca system punktowy do podtrzymywania nawyku w zamian za skromną nagrodę. W połączeniu z poczuciem społecznego zaangażowania pomoże to przywrócić zwyczaj czytania, który jest wypierany przez ogłupiające śledzenie w sieci negatywnych wiadomości. – Czytanie dłuższych tekstów wzmacnia koncentrację, umiejętność krytycznego myślenia i wyobraźnię. Chcemy widzieć naród czytelników, którzy są ciekawi świata, refleksyjni, potrafią dokonywać świadomych wyborów i są przygotowani do życia w coraz bardziej złożonej rzeczywistości – ocenia Melissa Tam, szefowa rady zarządzającej singapurskimi bibliotekami. Aby zarobić jednego dolara singapurskiego, mającego wartość ok. 80 amerykańskich centów, trzeba czytać przez 50 dni. Dziennie można zarejestrować tylko jedną sesję. /J.K.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

USA – RPA
Dyskryminacja

Sekretarz stanu Marco Rubio ogłosił, że USA będą zakazywać wjazdu południowoafrykańskim urzędnikom zaangażowanym w dyskryminację rasową białych mieszkańców RPA. „Stany Zjednoczone są poważnie zaniepokojone przestępstwami na tle rasowym i dyskryminacją ze strony rządu, której ofiarami padają Afrykanerzy i inne mniejszości w RPA” – napisał w oświadczeniu Rubio. Chodzi m.in. o dyskryminujące ze względu na rasę przepisy, groźby wywłaszczenia ziemi bez odszkodowania oraz podżeganie do przemocy rasowej. To kolejny krok administracji USA skierowany przeciwko władzom RPA. Wcześniej kraj wykluczono m.in. z obrad G20, umożliwiono też Afrykanerom osiedlenie się w USA jako uchodźcom. Jednym z głównych źródeł sporu jest południowoafrykańska ustawa dopuszczająca przejęcie przez państwo ziemi bez odszkodowania, m.in. gdy grunt nie jest użytkowany lub gdy prowadzona na nim działalność stwarza zagrożenie dla innych. USA zarzucają też członkom władz RPA przyczynianie się do napaści na białych rolników. /w.d.

AI
Zaczynają się wymykać

Reklama

Trzeba wstrzymać prace nad najbardziej zaawansowanymi modelami sztucznej inteligencji – zaapelował Financial Times. Dziennik – choć nie tylko on – ostrzega, że niektóre modele AI zaczynają się wymykać spod kontroli człowieka. Apele o ostrożność ze strony „gigantów branży” – Sama Altmana z OpenAI, Elona Muska z xAI oraz Daria Amodeiego z Anthropic powinny być punktem zwrotnym dla branży. Niektórzy ostrzegają nawet, że AI „może zabić nas wszystkich do końca dekady”. Trwa bowiem wyścig firm próbujących stworzyć model samodoskonalenia sztucznej inteligencji, czyli wykorzystywania AI do budowania jeszcze bardziej zaawansowanych systemów. Amodei ostrzega, że to może sprawić, iż ludzkość przestanie rozumieć i kontrolować powstające w ten sposób systemy.

Według FT, ważną rolę w powstrzymaniu prac nad zaawansowanymi modeliami AI może odegrać największe światowe mocarstwo. Niestety, administracja USA nie wykorzystuje nawet istniejących już przepisów do wzmacniania zabezpieczeń. Ważne jest stworzenie niezbędnych ram prawnych, np. wprowadzenie odpowiedzialności karnej szefów firm za szkody spowodowane przez ich modele. Donald Trump sprzeciwił się wezwaniom; podkreślił, że USA muszą w wyścigu technologicznym pokonać Chiny. Ograniczenie rozwoju AI w USA mogłoby pozwolić Chinom nadrobić straty w tym wyścigu, bo Pekin postrzega sztuczną inteligencję jako kluczowe narzędzie modernizacji gospodarczej i wojskowej. Chińskie firmy jednak są uzależnione od amerykańskich badań, więc postępy ChRL uległyby spowolnieniu, tym bardziej że eskalacja w sferze AI nie leży w interesie Pekinu. /w.d.

KIDS ACT
Po rozum do głowy

Reklama

Komisja Europejska przygotowała tzw. Kids Act, czyli propozycję przepisów dotyczących ochrony dzieci w internecie. Zgodnie z zapowiedzią dzieci poniżej 13. roku życia nie będą miały dostępu do platform społecznościowych, a dzieci w wieku 13-14 lat będą mogły korzystać tylko z minikont zakładanych i nadzorowanych przez rodziców, z ograniczonymi funkcjami i ograniczeniami czasowymi. Użytkownikom w wieku 15-18 lat platformy będą musiały zapewnić bezpieczniejsze wersje usług. – To my ustalamy nasze zasady, a nie wielkie firmy technologiczne – powiedziała szefowa KE Ursula von der Leyen. Podkreśliła, że obecnie młodzi spędzają 4-6 godzin dziennie przed ekranami, a serwisy społecznościowe wykorzystują mechanizmy zaprojektowane w taki sposób, by jak najdłużej przyciągać ich uwagę. Jak zapewniła, w nowej inicjatywie chodzi nie o to, czy dzieci mogą mieć dostęp do mediów społecznościowych, ale te czy i kiedy media mogą mieć dostęp do dzieci, które potrzebują czasu w prawdziwym świecie – na zabawę, na nawiązywanie przyjaźni, na popełnianie błędów. /w.d.

KLIMAT
Dostrzegamy suszę

Jednym z symptomów panującej w Polsce suszy hydrologicznej jest rekordowo niski poziom Wisły. W Warszawie na wysokości Bulwarów Wisła ma najniższy od początku prowadzenia ujednoliconych pomiarów w latach 50. XX wieku poziom – 94 cm. Jak wynika z sondażu IBRiS, skutki suszy w codziennym życiu dostrzega już 56% Polaków. Na pytanie, czy zauważają te skutki, 25% respondentów odpowiedziało twierdząco, a 31,1%, że „raczej tak”; 12,3% badanych udzieliło zdecydowanej odpowiedzi przeczącej, a 26% wyraziło zdanie, że nie dostrzega.

Jak wiadomo, w Polsce wszystko jest polityką, dlatego nie dziwi to, że odpowiedzi są w pewnym stopniu warunkowane preferencjami politycznymi. 76% zauważających to zjawisko to osoby głosujące na obóz rządzący, 44% – na opozycję. Wśród niegłosujących odsetek ten wynosi 53%. Więcej twierdzących odpowiedzi udzielili mężczyźni – 59%, a także 70-latkowie – aż 82%. W pokoleniu Z (do 29 lat) – zaledwie 17%. /J.K.

ZDROWIE
Mniej palimy, ale tyjemy

Prawie o połowę – z 31% do 17% – spadł w ciągu ostatnich dwóch dekad odsetek palących Polaków. Aż 39% z nas jednak choruje na otyłość. To wnioski z badań WOBASZ III – narodowego bilansu zdrowia sercowo-naczyniowego Polaków. Kolejna odsłona ogólnopolskiego badania, prowadzonego według porównywalnej metodologii, pozwala nie tylko określić skalę czynników ryzyka, ale także prześledzić ich zmiany od początku XXI wieku.

Według badań, nadmierna masa ciała dotyczy 18 mln Polaków, a aż 39% choruje na otyłość. Jak zauważyła prof. Janina Stępińska z Naukowego Komitetu Sterującego WOBASZ III, wyniki badania odzwierciedlają zmiany w profilu ryzyka sercowo-naczyniowego Polaków. – Nadwaga i otyłość często występują z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi i nieprawidłową gospodarką węglowodanową. Kumulacja tych czynników istotnie zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu i niewydolności serca – wskazała. /J.K.

2026-09-22 13:59

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Oceń: 0 0 dodaj do źródeł Google

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Obserwator

Ukraina poszukuje ok. 20 tys. dzieci bezprawnie deportowanych do Rosji. Rzeczywista ich liczba może być jednak znacznie większa, trudno to zweryfikować, bo władze rosyjskie odmawiają udzielenia informacji w tej sprawie. Daria Zariwna, doradczyni szefa kancelarii prezydenta Ukrainy, która sprawuje też funkcję dyrektora operacyjnej organizacji Bring Kids Back UA, podkreśla, że rosyjska rzeczniczka praw dziecka Maria Lwowa-Biełowa pochwaliła się, iż ponad 700 tys. ukraińskich dzieci osiedliło się w Rosji. Według Zariwny, niezależnie od liczby deportowanych dzieci trzeba bić na alarm, bo Rosja niszczy tożsamość wszystkich ukraińskich dzieci, zabraniając im mówić po ukraińsku i nazywać się Ukraińcami i zmuszając je do śpiewania rosyjskiego hymnu. – Niektóre z nich miały zaledwie 10 lat, kiedy przyszli okupanci. A dziś Rosja siłą te dzieci mobilizuje i zmusza do walki przeciwko własnemu krajowi – powiedziała. Pełna skala tragedii jest nieznana, ponieważ setki tysięcy dzieci pozostają na niedostępnych terytoriach kontrolowanych przez Rosję. Innym poważnym zagrożeniem jest przemoc seksualna, w tym gwałty. Ukraińskie władze liczą na to, że Rosja zostanie zmuszona do wypełnienia swoich zobowiązań międzynarodowych, m.in. do umożliwienia dostępu do okupowanych terytoriów, zaprzestania deportacji i przymusowego nadawania obywatelstwa oraz indoktrynacji dzieci, dostarczenia informacji na temat wysiedlonych i współpracy w celu sprowadzenia tych dzieci do domu – podsumowała Zariwna.w.d.
CZYTAJ DALEJ

Bruksela: ciężarówka uderzyła w zabytkowy kościół. XIII-wieczna świątynia została poważnie uszkodzona

2026-11-16 11:18

[ TEMATY ]

Bruksela

commons.wikimedia.org

Wnętrze kościoła św. Marii Magdaleny (Bruksela)

Wnętrze kościoła św. Marii Magdaleny (Bruksela)

Zabytkowy kościół św. Marii Magdaleny w centrum Brukseli został poważnie uszkodzony, po tym, gdy w niedzielę, 15 listopada ciężarówka należąca do służb miejskich uderzyła w narożnik świątyni. Na murach pojawiły się głębokie pęknięcia. Wokół budynku ustanowiono strefę bezpieczeństwa, a ulica prowadząca wzdłuż kościoła została zamknięta dla ruchu, również pieszego.

Do wypadku doszło około godz. 9 rano na skrzyżowaniu ulic rue de la Putterie, rue de la Madeleine i rue Duquesnoy, w pobliżu Dworca Centralnego. Jak poinformowała brukselska straż pożarna, ciężarówka uderzyła w narożnik budynku z nieustalonych dotąd przyczyn. W zdarzeniu nikt nie odniósł obrażeń.
CZYTAJ DALEJ

James Caviezel, niezapomniany odtwórca roli Jezusa w „Pasji”, tym razem wciela się w postać Heroda

2026-11-17 10:31

[ TEMATY ]

film

Mat.prasowy

"Narodzenie Króla. Zero A.D." – początek historii, którą zna cały świat. Jedno dziecko. Jeden przerażony król. Całe imperium przeciwko rodzinie, która nie może pozwolić sobie na porażkę. Bowiem zanim pojawiły się cuda, nauczanie i historia, która zmieniła świat, była noc, ucieczka i polowanie.

W Betlejem na świat przychodzi syn Marii i Józefa, Jezus. Według proroctwa ma zostać nowym królem żydowskim. Herod, władca Judei na wieść o narodzinach chłopca, wydaje rozkaz zgładzenia wszystkich powitych ostatnio dzieci płci męskiej. Maria i Józef wraz z maleńkim Jezusem muszą uciekać przed oddziałami Heroda, które przeczesują okolicę w poszukiwaniu nowonarodzonego Mesjasza. Herod nie spocznie, póki nie zabije wszystkich, którzy mogą zagrażać jego królewskiej władzy.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję