Występują na terenie całej Europy, ale w Polsce przeważają na terenie Śląska. Południowe tereny diecezji historycznie należały do tej krainy. Szacuje się, że w kraju zachowało się ok. 700 krzyży pokutnych, które są też nazywane „krzyżami pojednania” albo rzadziej „pomnikami dawnego prawa”. Zwyczaj stawiania ich wywodzi się ze średniowiecza i jest przykładem dawnego prawa karnego. Wiąże się z systemem kar ugodowych. Sprawca przestępstwa mógł za zgodą sądu lub rodziny pokrzywdzonego wykupić się od dotkliwej kary cielesnej czy nawet śmierci. Przykładowo, w przypadku zabójstwa, sprawca, żeby uniknąć zemsty mógł się starać doprowadzić do ugody z rodziną ofiary, często w obecności przedstawicieli Kościoła i władzy. Głównym elementem ugody była zapłata odpowiedniej sumy, a ponadto publiczne przeprosiny, pokuta oraz spełnienie dodatkowych warunków, np. umieszczenie na miejscu zbrodni kamiennego krzyża. Zdarzało się, że żłobiono na nim prosty wizerunek broni: topór, miecz, nóż, strzałę, kuszę, łuk, a nawet szpadel czy widły. Postawienie krzyża miało cel ekspiacyjny – odkupienie winy sprawcy, przywrócenie ładu społecznego, odpokutowanie – ale również prewencyjny – jako swoiste memento dla potomnych, przypominając negatywne skutki przestępstwa. Krzyż nie był wyłącznie pomnikiem tragicznego wydarzenia, ale znakiem przebaczenia i pojednania. Wyrażał nadzieję, że po ciężkim grzechu człowiek może podjąć drogę nawrócenia i publicznie pojednać się z rodziną ofiary. Szlachetnym wyrazem pojednania była rezygnacja rodziny ofiary z zemsty. Na terenie diecezji zachowało się ok. 50 takich świadectw dawnego prawa, które stawiano począwszy od XIII aż do XVII wieku. Badacze wskazują, że część nadal pozostaje zaginiona lub oczekuje na odkrycie.

Przy kościele św. Wawrzyńca w Borowie Wielkim znajdują się 2 krzyże pokutne wykonane z piaskowca. Wbudowano je w północną i południową ścianę. Zostały odkryte i wyeksponowane stosunkowo niedawno, bo podczas remontu świątyni w 2009 r. Na jednym z nich wyryto włócznię. W kościele św. Hieronima w Bytomiu Odrzańskim znajduje się aż 5 kamiennych krzyży. Zostały wmurowane w naroża ścian wieży i to poziomo! To rozwiązanie należy do rzadkości w skali kraju. Widoczne są na nich dokładnie symbole narzędzi zbrodni: sztylet, miecz, dzida i łopata. W Chotkowie, Lubanicach i Ługach krzyże umieszczono w szczytach kościołów. Stały się częścią architektury świątyń. W Jasieniu można zobaczyć najmniejszy krzyż pokutny w Polsce, wykonany z połowy kamienia młyńskiego i mierzący zaledwie 37 cm wysokości i tylko 8 cm grubości. W Kole zachował się jeden z największych krzyży pojednania, liczący ponad 1,5 m wysokości. Najstarszym znanym krzyżem pokutnym w diecezji jest ten z Lutynki. Wyryto na nim rok 1418.