1. Watykan (0,44 km2)

To miasto-państwo ma najmniejszą powierzchnię, a co za tym idzie – i liczbę mieszkańców (ok. 760). Ciekawostką jest, że wszyscy obywatele Watykanu obywatelstwo mają podwójne, przy czym watykańskie opiera się wyłącznie na kryterium stałego pobytu. Siedzibę Kościoła katolickiego zamieszkują przede wszystkim duchowni i gwardziści szwajcarscy z rodzinami. Obok turystów, których można spotkać na każdym kroku tej enklawy na terenie Rzymu, są i watykańscy pracownicy (ok. 3 tys.) – radia, prasy, poczty, sklepów, dworca kolejowego i służby medycznej. Obywatelstwo Watykanu traci się z momentem, kiedy przestaje się w nim mieszkać.

Watykan, jako ośrodek kultury i sztuki, stanowi największą koncentrację dzieł sztuki na świecie.

Linia kolejowa ma długość 1,2 km, a w Ogrodach Watykańskich znajduje się lądowisko dla helikopterów.

Data powstania: XX wiek, ustrój polityczny: teokracja elekcyjna, na czele: papież Franciszek, waluta: euro, domena internetowa: .va, język urzędowy: łaciński i włoski, religia: katolicyzm (100%).

2. Monako (2,8 km2)

Oficjalna nazwa tego państwa-miasta położonego w obrębie Riwiery Francuskiej brzmi: Księstwo Monako, a mieszka w nim ok. 37 tys. osób. Obywatele księstwa, czyli Monegaskowie, stanowią zaledwie jedną czwartą tej liczby, pozostali są imigrantami z Francji i Włoch. Monako jest najgęściej zaludnionym państwem świata. Postrzegane jest jako państwo najbezpieczniejsze.

Słynie z bogactwa – co trzeci jego obywatel jest milionerem, kojarzone jest z rajem podatkowym. Znane jest z corocznych wyścigów samochodowych Formuły 1, a jego największe atrakcje to: Pałac Książęcy, stare miasto, katedra św. Mikołaja, dzielnica Monte Carlo z kasynem, Muzeum Oceanograficzne.

Data powstania: XIII wiek, ustrój polityczny: monarchia konstytucyjna, na czele: książę Albert II Grimaldi, waluta: euro, domena internetowa: .mc, język urzędowy: francuski, włoski, monegaski (dialekt języka liguryjskiego), religia: katolicyzm (ok. 80%).

3. San Marino (61,6 km2)

Kolejne minipaństwo jest znane również jako Najjaśniejsza Republika San Marino. Za jego symboliczny początek uznawane jest założenie na szczycie Titano przez św. Maryna w 301 r. wspólnoty religijnej. W tej enklawie na terenie Włoch mieszka ok. 30 tys. osób.

To urokliwe górzyste państwo przyciąga plażami Adriatyku. Wśród średniowiecznych domów, placów i fortyfikacji wznoszą się XI-wieczna twierdza La Rocca o Guaita, katedra św. Maryna czy ratusz. Przy Piazza Della Liberta stoi gmach Pallazzo Pubblico – siedziba jednoizbowego parlamentu San Marino, któremu przewodniczy dwóch kapitanów regentów, wybieranych co pół roku. Jest tu i więzienie, które podobno ma... 6 cel i stoi puste.

Data powstania: IV wiek, ustrój polityczny: republika, na czele: kapitanowie regenci, waluta: euro, domena internetowa: .sm, język urzędowy: włoski, religia: katolicyzm (90%).

4. Liechtenstein (160 km2)

Niewielkie księstwo, położone między Austrią a Szwajcarią, składa się z 11 autonomicznych gmin, które znajdują się pod zwierzchnictwem władzy centralnej. To wielonarodowe państwo zamieszkuje ok. 39 tys. osób, a ewenementem w zachodniej cywilizacji jest jego dodatni przyrost naturalny.

To jedno z najbogatszych państw świata od początku XVIII wieku jest rządzone przez jedną rodzinę, od której nazwiska pochodzi jego nazwa. Prawa wyborcze kobiety zyskały tam dopiero w końcówce ubiegłego wieku.

Ciekawostką jest, że podczas państwowego święta, obchodzonego 15 sierpnia, w części nieoficjalnej, która odbywa się w zamkowym ogrodzie, można się spotkać z rodziną książęcą, porozmawiać z nią czy zrobić sobie zdjęcie i... pobiesiadować. A – co ważne – na przekąski i piwo zapraszają gospodarze.

Data powstania: XIX wiek, ustrój polityczny: monarchia konstytucyjna, na czele: książę Jan Adam II, waluta: frank szwajcarski, domena internetowa: .li, język urzędowy: niemiecki, religia: katolicyzm (76%).