Bazylika archikatedralna w Przemyślu odzyskała swój dawny blask. Wskutek prac remontowo-konserwacyjnych odnowiono freski znajdujące się nad sklepieniem nawy głównej, w prezbiterium wróciła biało-czarna posadzka, a figura Matki Bożej Jackowej odtąd będzie odsłaniana przy wtórze specjalnie skomponowanych fanfar.

Posadzka i ołtarze

Matka kościołów archidiecezji przemyskiej już od pewnego czasu jest upiększana. W ostatnim czasie odnowiono kaplicę Fredrów i odrestaurowano jedną z naw bocznych. Ostatnie zmagania konserwatorskie, realizowane na szeroką skalę, pomogły odnowić kolejny element świątyni. Tegoroczne prace dotyczyły nawy głównej oraz dwóch ołtarzy przytęczowych. Odnowione zostały ołtarze Matki Bożej Jackowej oraz Najświętszego Serca Pana Jezusa. Wymieniono także posadzkę w prezbiterium.

Każdy, kto wchodzi do katedry po remoncie i choćby tylko zerknie na prezbiterium, zauważy, że wskutek wymiany posadzki zyskało ono zupełnie nowy wygląd. Przywrócona oryginalna posadzka z zachowanym pierwotnym układem nawiązuje do wcześniejszych czasów, kiedy to właśnie taki jej układ był w całej świątyni.

Obrazy boczne, znajdujące się przy wejściu do prezbiterium, od teraz błyszczą nie tylko złotem, którym na nowo zostały pokryte, ale także odnowioną strukturą materiałową. To, co miało być początkowo nieznaczną kosmetyką, okazało się dogłębną pracą konserwatorską, która zaowocowała imponującym efektem. Na dwa ołtarze i złocenia, które powróciły na malowidła nawy głównej, zużyto tysiąc książeczek złota. Żeby lepiej zobrazować ilość zużytego kruszcu, to jest to ok. 35 dag złota. W metrach kwadratowych przedkłada się to na 160 m2.

Zasadnicza zmiana związana z ołtarzem Matki Bożej Jackowej dotyczy tego, że figura z powrotem ma swoją zasłonę. Powrócono do zasłony, która kiedyś się tam znajdowała. Jest to obraz przedstawiający Matkę Bożą Różańcową w otoczeniu św. Dominika i św. Katarzyny Sieneńskiej. Zostały także zamontowane fanfary, które towarzyszą odsłanianiu i zasłanianiu figury, nawiązujące do znanej w katedrze pieśni Pani Przemyska.

Nowe sklepienia

W ramach prac konserwatorskich odsłonięto pierwotną myśl artystyczną Tadeusza Popiela z początku XX wieku, który wtedy wymalował katedrę na zlecenie bp. Józefa Sebastiana Pelczara. Po II wojnie światowej, po zniszczeniu dachu świątyni, tamte malowidła bardzo ucierpiały. Kiedy w latach 60. XX wieku prowadzono prace pod kierunkiem prof. Zalewskiego, duża cześć malowideł się łuszczyła, więc oryginalne zostały tylko chmury i głowy anielskie, a wszystko inne wykonano na nowo. Kolejna rzecz, która radykalnie zmienia wygląd sklepienia, to wyjątkowo bogate złocenia, które powróciły na sklepienia nawy głównej katedry, a nie zostały wykonane w czasie remontu w latach 60. XX wieku i ne zostały odtworzone w czasie kolejnych prac modernizacyjnych. Dopiero teraz na podstawie zeznań świadków, znalezisk, a także fotografii zabytkowych, udało się przywrócić zamysł Tadeusza Popiela.

– W nawie głównej zamontowaliśmy dodatkowe oświetlenie. Teraz można zobaczyć szczegóły wszystkich malowideł i zabytkowych elementów. Wyglądają pięknie – podkreślił proboszcz archikatedry ks. Mieczysław Rusin.

Żywoty patronów

Odnowione freski, nawiązujące do patronów świątyni – Najświętszej Matki Bożej i św. Jana Chrzciciela, nie były w przeszłości zamalowywane, za to prace konserwatorskie obejmowały jedynie wyczyszczenie malowideł. – Są to lunety, czyli arkadowe nisze powyżej naw bocznych i w tych ośmiu niszach, po cztery z każdej strony, są namalowane sceny przedstawiające żywot patronów naszej archikatedry, czyli patrząc na ołtarz: po prawej stronie mamy przedstawiony żywot Matki Bożej. Pojawiają się tam cztery sceny. Idąc od ołtarza głównego, mamy Zwiastowanie Pańskie, później narodzenie Pana Jezusa, następnie Matkę Bożą Bolesną trzymającą martwe ciało Chrystusa na swoich kolanach i scenę ukoronowania Matki Bożej na Królową nieba i ziemi. Natomiast po lewej stronie widzimy sceny przedstawiające zwiastowanie Zachariaszowi, że będzie ojcem Jana Chrzciciela; św. Jana Chrzciciela nauczającego. Trzecia scena przedstawia Jana Chrzciciela upominającego Heroda, a czwarta scena – Salome z głową Jana Chrzciciela na misie – wyjaśnia ks. Marek Wojnarowski, historyk sztuki, dyrektor Muzeum Archidiecezjalnego w Przemyślu.

Odnaleziony element

Konserwacja objęła także kolumny, a właściwie pilastry, czyli płaskie kolumny, które zdobią wnętrze nawy głównej katedry. One najbardziej się zmieniły w stosunku do tego, co było przed konserwacją. Jak wskazuje ks. Marek Wojnarowski – udało się odnaleźć za prospektem organowym jeden oryginalny kapitel, czyli głowicę, zwieńczenie tego pilastra z czasów barokizacji katedry, która miała miejsce za czasów rządów bp. Aleksandra Antoniego Fredry, czyli między 1724 a 1734 r. Okazało się, że pierwotnie głowice były wykonane w jasnym kolorze, imitującym naturalny kamień z elementami złoconymi. Postanowiono powrócić do tej pierwotnej wersji dekoracji, więc mamy tutaj element odsłoniętego wieku XVIII, ponieważ reszta to malowidła z początku XX wieku autorstwa Tadeusza Popiela.

Konserwacja Pani Jackowej

Podczas renowacji katedry także cudowna figura Matki Bożej Jackowej przeszła renowację. W tym czasie figura gościła w murach Muzeum Archidiecezjalnego w Przemyślu, które znajduje się naprzeciwko wejścia głównego do katedry. – Było to dla nas wyjątkowe wydarzenie, że mogliśmy gościć tę cudowną figurę w naszych murach. Rzeczywiście, przed uroczystym odsłonięciem przeszła ona prace konserwatorskie, aczkolwiek były to prace zachowawcze i kosmetyczne, ponieważ sama figura jest rzeźbą alabastrową, w większości niepokrytą polichromią, więc wystarczyło wyczyścić ten kamień. Polichromie znajdują się tylko na twarzach i na dłoniach Matki Bożej i Chrystusa i zostały one poprawione, uzupełnione tam, gdzie się pojawiały jakieś przetarcia – wyjaśnia ks. Marek Wojnarowski.

Prace konserwatorskie kosztowały 3 mln 354 tys. zł. Ksiądz Mieczysław Rusin przygotował już nowy wniosek o dofinansowanie kolejnych zadań. Na remont czeka jeszcze nawa południowa kościoła.

Nowy blask przemyskiej bazyliki skłania jeszcze bardziej do modlitwy, wdzięczności wobec świadków przyszłych wieków, którzy dbali o tę świątynię, a także zachwytu nad pięknymi dziełami sztuki, które sprawiają, że każdy odwiedzający katedrę doświadcza obecności Tego, który jest gospodarzem monumentalnej świątyni.