Skala zachorowań oznacza, że udar, który jest trzecią z kolei przyczyną śmierci i najczęstszą przyczyną trwałej niepełnosprawności, może stać się problemem naszym lub kogoś z najbliższego otoczenia. Dość powszechne przekonanie, że jest to choroba wyłącznie osób w podeszłym wieku, nie jest do końca prawdą, bo chociaż z wiekiem ryzyko udaru wzrasta, to nierzadkie są przypadki zachorowań u osób młodych i w średnim wieku.

Udarowi mózgu towarzyszą objawy neurologiczne wywołane przez zaburzenia ukrwienia tkanki mózgowej. Udary dzielimy na dwie główne grupy: udary niedokrwienne, które stanowią ok. 80-90% wszystkich przypadków, oraz udary krwotoczne. Do udaru niedokrwiennego dochodzi wskutek zablokowania przepływu krwi przez naczynia tętnicze. W tej sytuacji zatrzymane zostaje zaopatrzenie tkanki mózgowej w tlen i składniki odżywcze, co powoduje obumieranie poszczególnych części ośrodkowego układu nerwowego. Do udaru krwotocznego dochodzi natomiast w wyniku uszkodzenia ściany naczynia tętniczego w obrębie mózgu, a w konsekwencji do przedostania się krwi do struktur mózgowych.

Lista przyczyn zwiększających ryzyko udaru mózgu jest długa. Najczęstszymi są nadciśnienie tętnicze, miażdżyca naczyń i zaburzenia rytmu serca, zwłaszcza migotanie przedsionków. Inne czynniki ryzyka to: wysoki poziom cholesterolu, otyłość, zespół bezdechu sennego, dna moczanowa, zaburzenia czynności nerek, cukrzyca. Ryzyko rozwoju udaru zwiększają także złe nawyki zdrowotne oraz szkodliwy styl życia, w tym palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, stosowanie środków odurzających. Specjaliści szacują, że leczenie wymienionych chorób oraz zmiana stylu życia na prozdrowotny pozwalają zmniejszyć ryzyko udaru o 90%. Warto wziąć to pod uwagę, ponieważ ok. 20% pacjentów, którzy przetrwają ostrą fazę udaru, potrzebuje stałej opieki, a ok. 30% z nich musi korzystać z pomocy w wykonywaniu codziennych czynności życiowych.

Aby móc rozpoznać udar, ważna jest znajomość typowych objawów z nim związanych. U chorych często występuje zaburzenie symetrii twarzy, które można zaobserwować jako opadanie kącika ust oraz powieki po jednej stronie twarzy. Częstymi objawami są nagły i silny ból głowy, zaburzenia świadomości, a także trudności w mówieniu i rozumieniu tego, co mówią inni. Objawem udaru mogą być również zaburzenia siły mięśniowej po jednej stronie ciała, czyli trudności w poruszaniu jedną ręką lub (i) nogą. Zaburzenia mogą dotyczyć również widzenia – może wystąpić dwojenie się obrazu lub jednostronna utrata wzroku.

Nie wszystkie wymienione objawy występują u chorego jednocześnie. W każdym przypadku podejrzenie udaru mózgu powinno skłonić osoby z najbliższego otoczenia do szybkiego kontaktu z pogotowiem i zgłoszenia objawów (tel. 112).

Obchodzony 10 maja Europejski Dzień Profilaktyki Udarowej to okazja do poszerzenia wiedzy na temat tej choroby. Ważne są kampanie społeczne, które zwracają uwagę na ten problem, m.in. akcje edukacyjne, biegi i przejazdy rowerowe. Przekonujące są również świadectwa osób, które po doznaniu udaru podjęły ciężką – trwającą wiele miesięcy, a nawet lat – pracę, by odzyskać sprawność. Są one najlepszym argumentem do podjęcia wcześniejszego wysiłku, aby nie doszło do udaru.