Udar jest niebezpieczny również dlatego, że w wielu przypadkach jego skutkiem jest trwała niepełnosprawność chorego.

Niedokrwienny czy krwotoczny?

Potoczne określanie udaru jako „wylew” jest mylące, są bowiem dwa rodzaje udaru – niedokrwienny i krwotoczny. Rozróżnianie ich jest ważne, ponieważ odmienne są ich przyczyny i różne metody leczenia. Udar niedokrwienny występuje znacznie częściej (ok. 80% przypadków), a jego przyczyną jest zablokowanie którejś z tętnic doprowadzających krew do mózgu. Takie „odcięcie zasilania” do części mózgu powoduje obumieranie komórek. Udar krwotoczny natomiast występuje wówczas, gdy dochodzi do uszkodzenia ściany naczynia krwionośnego, a w konsekwencji do przedostania się krwi do mózgu.

Czego się wystrzegać?

Najpoważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia udaru jest nadciśnienie tętnicze. Prawidłowe ciśnienie krwi obniża ryzyko udaru aż o 30-40%. Znajomość wartości swojego ciśnienia tętniczego i obowiązujących norm powinna być elementarną wiedzą medyczną każdego dorosłego. Wyniki samodzielnego pomiaru domowym ciśnieniomierzem są wiarygodne pod warunkiem, że przestrzegamy kilku zasad: przed pomiarem odpoczywamy 5 min w pozycji siedzącej, a w jego trakcie nie rozmawiamy i nie poruszamy się. Mankiet ciśnieniomierza umieszczamy na wysokości serca, ramię opieramy stabilnie o stół. Na godzinę przed pomiarem nie palimy papierosów, nie pijemy kawy ani alkoholu. Wynik i datę pomiaru notujemy.

Inne czynniki ryzyka udaru – często występujące w połączeniu – to: palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu, otyłość, niska aktywność fizyczna, a z chorób: miażdżyca naczyń, cukrzyca, zaburzenia rytmu serca, zwłaszcza migotanie przedsionków.

Rozpoznać udar

W Polsce notuje się ok. 70 tys. udarów rocznie. Aby osoba, u której wystąpił udar, szybko otrzymała fachową pomoc, konieczna jest powszechna znajomość objawów. Jednymi z najbardziej charakterystycznych są paraliż lub drętwienie twarzy, rąk lub nóg – te objawy dotyczą zwykle jednej strony ciała. Często u chorego można zaobserwować opadnięty jeden kącik ust. Możliwe są też: nagły i silny ból głowy, zawroty głowy lub zaburzenia świadomości, a także kłopoty z poruszaniem się czy utrata równowagi. Chory może mieć trudności zarówno z wypowiadaniem się (tzw. mowa bełkotliwa), jak i rozumieniem tego, co mówią inni, może też mieć problemy z widzeniem w jednym lub w obu oczach. Zaobserwowanie niepokojących objawów powinno skłonić osoby z najbliższego otoczenia do wezwania pogotowia (numer 112) i zgłoszenia podejrzenia udaru. Im szybciej chory otrzyma fachową pomoc, tym większe są szanse na jego uratowanie.

Życie po udarze

W wielu przypadkach osoba, która przeszła udar, musi nauczyć się funkcjonować od nowa. Skala problemów zdrowotnych, których doświadczają pacjenci, zależy od stopnia uszkodzenia mózgu. Skutkiem udaru często są: ograniczenie możliwości wykonywania i kontrolowania ruchów ciała, zaburzenia równowagi i czucia, trudności w połykaniu, problemy z mówieniem i zaburzenia pamięci. Wielu chorych potrzebuje opieki i pomocy otoczenia w codziennych czynnościach. Bardzo ważna jest rehabilitacja, która powinna się rozpocząć już na oddziale szpitalnym – po ustabilizowaniu się stanu zdrowia chorego – i być kontynuowana po powrocie do domu.

Na stronie: www.pacjent.gov.pl znajdziemy ważne informacje o programie profilaktyki udarów.